Bedrijvig Ravenstein
Bedrijvig Ravenstein is een meerjarig project van de Heemkundekring. Doel van het project is de herinnering levend houden aan de handel, nijverheid en industrie zoals die in de periode 1900-2000 in Ravenstein heeft bestaan.
Project aktiviteiten:
» Verzamelen, beschrijven en publiceren van foto's over winkels en bedrijven in
Ravenstein (2006-2008). Zie de fotobank-nb.
» Het organiseren van een fototentoonstelling rondom het thema Bedrijvig
Ravenstein (2006).
» Het restaureren van de leerlooierij van Suermondt en de bijbehorende stadstuin
i.s.m. de gemeente Oss (gepland 2007-2008).
» Het publiceren van een fotoboek over Bedrijvig Ravenstein (gepland eind 2008).
Inleiding: bedrijvig Ravenstein
Je kunt het je bijna niet meer voorstellen, maar tot na de Tweede Wereldoorlog is Ravenstein niet groter dan het gebied binnen de grachten. Eeuwen lang speelt zich het leven van de Ravensteiners af in de vele historische oude panden en de nauwe straatjes van het voormalige vestingstadje. Men wordt er geboren, gaat er ter kerke en naar school. Men woont en werkt er en men wordt begraven op het kerkhof in de stad. Ook alle economische activiteiten vinden binnen de grachten plaats. Daarover gaat dit artikel.
In de middeleeuwen en de 16e, 17e en 18e eeuw wordt de ontwikkeling van Ravenstein bepaald door zijn strategische ligging op het grensvlak tussen Gelderland, Kleef en Brabant. Eeuwenlang is het een enclave geweest in vijandig gebied. Ravenstein ontleent zijn belang aan zijn bestuurlijke functie als 'hoofdstad' van de vrije heerlijkheid Ravenstein en aan zijn verzorgingsfunctie voor het platte land in de wijde omgeving. Tijdens de 80-jarige oorlog ontspringt het het krijgsgewoel dat bijvoorbeeld Den Bosch en Grave zo heeft getijsterd. Maar het kan de algemene economische en sociale malaise van deze jaren niet ontlopen. Na het verlies van zijn militaire functie in 1672 begint het stadje langzaam aan weg te zakken in armoede en onderontwikkeling. Als het Land van Ravenstein in 1813 wordt opgeheven en Ravenstein een Brabantse gemeente wordt blijft er een arm stadje achter, opgesloten binnen de grachten, ontheven van al zijn vroegere bestuurlijke functies en ontdaan van zijn kasteel en machtige wallen die het stadje eertijd zoveel aanzien hadden gegeven. De c.a. 900 inwoners van Ravenstein leefden van kleinschalige huisnijverheid en de handel met het omliggende platte land.
Deze situatie blijft gedurende de 19e eeuw grotendeels ongewijzigd, zij het dat na 1850 sprake enkele aanzetten worden gedaan voor industralisatie. Het is de tijd van de Industriėle Revolutie in Europa. De tijd dat spier- en windkracht worden vervangen door stoom. Het is de tijd dat Ravenstein naar de buitenwereld wordt ontsloten als in 1872 het spoorwegstation aan de nieuwe lijn Den Bosch-Nijmegen wordt geopend. Het is ook de tijd van nieuwe bedrijvigheid in het stadje. In 1857 wordt de stellingmolen De Nijverheid gebouwd, tot dan toe de grootste in zijn soort van Brabant. In dezelfde periode komt de Ravo-schoenfabriek van de familie Suermondt tot bloei en aan de Maas vestigt zich meel- en graanhandel Meulemans. Stoomkracht doet zijn intrede. In De Nijverheid wordt al vijf jaar na de bouw een (hulp)stoomtuig geinstalleert om de productie voort te kunnen zetten als er geen of te weinig wind is. En ook de fabrieken van Meulemans en Suermondt draaien op stoom- en/of gaskracht. Bij deze bedrijven vinden veel mensen werk. Bij Suermondt werken aan het einde van de eeuw zo'n 70 mensen, maar dat is dan ook de grootste werkgever van Ravenstein. Al met al is het straatbeeld rond de eeuwwisseling flink veranderd. Meulemans domineert de Maasdijk; de molen, met bijbehorende arbeidershuisjes en het huis van eigenaar Van Stekelenburg, het stadsdeel rond de Landpoortstraat; en de fabriek van Suermondt zo ongeveer de hele binnenstad (Nieuwstraat, Farbrieksstraatje en Walstraat).
In de eerste helft van de 20e eeuw verandert dit beeld maar nauwelijks. De productiemethoden veranderen met de tijd, Ravenstein krijgt electriciteit, maar nieuwe bedrijven komen er niet bij. De industriele groei die plaatsen als Oss, Uden en Veghel in dezelfde tijd meemaken gaat aan Ravenstein voorbij, fysiek en mentaal ingesloten als het is binnen de oude grachten. De verslagen van de werkbezoeken van de Commissaris van de Koningin uit het begin van de 20e eeuw schetsen een somber beeld van stagnatie en achteruitgang in deze periode. Pas na de Tweede Wereldoorlog zal daar verandering in komen als Ravenstein uitbreiding zoekt buiten de stadsgrachten.
In de jaren '50 wordt de eerste woonwijk aangelegd in oostelijke richting langs de Graafseweg, later gevolgd door nog meer nieuwe wijken aan de zuidkant van het stadje richting Huisseling en de spoorlijn. En in dezelfde tijd worden er nieuwe bedrijven gevestigd aan de Stationssingel richting het station: zoals bijvoorbeeld Salets Meubelfabriek, de Ravo (die de overstap naar buiten maakte om verder te kunnen uitbreiden), de Hogra vrachtwagenfabriek en Van Wijk & Boerma waterzuivering. Dit zijn relatief grote bedrijven waar in de hoogtijdagen rond 1970 enkele honderden mensen werk vinden. Vanaf begin van de jaren '70 zien we hierin weer een ommekeer. Een voor een moeten de genoemde bedrijven hun poorten sluiten of wordt de productie uit Ravenstein naar elders verplaatst. Salet trekt zich terug naar Beneden Leeuwen waar het moederbedrijf was gevestigd. De Ravo kan de concurrentiestrijd met de lage lonenlanden niet meer bolwerken en moet de deuren sluiten. De Hogra heeft maar enkele jaren bestaan en wordt vanaf c.a. 1960 voortgezet als importeur van Trabant auto's in Nederland en later als BMW-distributiecentrum. En Van Wijk & Boerma gaat ten onder in het OGEM-schandaal begin jaren '80. Ook de ontsluiting van Ravenstein door de A-50 kan deze ontwikkeling niet keren. Tevens zien we de middenstand in het stadje terug lopen, de ene na de andere winkel verwijnt uit het straatbeeld.
De laatste decennia zien we een toename van kleinschalige commerciėle en zakelijke dienstverlening in Ravenstein en de opkomst van cultureel georiėnteerd (dag)toerisme. Dat laatste wordt gevoed door het romantische, historische karakter van het stadje, want er is nog zoveel bewaard van vroegere tijden vinden veel bezoekers... Maar eigenlijk is dat een teken van een armoedig bestaan in voorbije eeuwen.
Meer bedrijvig Ravenstein
De commissaris van de koningin op werkbezoek (bhic)
De Hogra een (bijna) vergeten automerk uit Ravenstein
